Declan Winstanley (Dublin, 1960) werkt al 19 jaar als woonbegeleider bij HVO-Querido. Momenteel is hij naast woonbegeleider in het Judith van Swethuis ook aandachtsfunctionaris dagbesteding. Hoe ontdekt hij verborgen passies van bewoners? Declan vertelt je meer over het vinden van een passende dagbesteding. Onderaan dit artikel vind je een samenvatting van alle tips.
Wanneer een bewoner die normaal weinig buiten komt, toch heerlijk in de zon gaat zitten, is dat een mooi succes voor Declan. ‘Of als je samen ontdekt dat een bewoner goed piano kan spelen. Dat iemand een prachtig handschrift blijkt te hebben. Goed kan dichten of muziek maken. Aan de slag gaat op een manege of zorgboerderij. Voor zichzelf leert koken. Dat zijn de successen waar je het samen met de bewoners over hebt. Ik heb het namelijk altijd belangrijk gevonden om niet alleen te praten over de worstelingen.’
‘Bewoners hebben nou eenmaal te maken met veel dingen die hun zelfvertrouwen verminderen,’ gaat Declan verder. ‘Beperkingen, langdurig gebruik van medicatie, hospitalisatie en het verliezen van vaardigheden. Ik geloof dat het steeds benoemen van waar iemand nog goed in is, mensen enorm helpt. Wie weet komt er iets kleins of groots uit. Het gaat erom resultaten met cliënten neer te zetten, in plaats van er eindeloos over te praten. Daden spreken meer dan woorden.’
Hoe vind je iemands passie?
Declan legt uit: ‘Voor mij staan bij dagbesteding een aantal vragen centraal. Wat wil de cliënt zelf? Wat raakt hen? Waar is die goed in? Hoe kom je daar achter? Hoe haal je verborgen of vergeten vaardigheden en talenten naar boven? Wat is er nodig om dat te ontwikkelen?’
‘Welke verhalen komen er naar boven in een informeel gesprek? Wat deed een cliënt vroeger? Wat zijn mooie herinneringen? Wat stralen mensen op zo’n moment uit? Wat kunnen belangrijke mensen in het leven van de cliënt vertellen over de krachten of passies van de cliënt? Kan ik de cliënt inspireren met een van mijn passies? Het is geen eenrichtingsverkeer,’ zegt Declan.
Leg geen druk op het vinden van een dagbesteding
Drie tips van Declan om het ontdekkingsproces plezierig te houden:
- Maak duidelijk dat een cliënt niets te verliezen heeft door iets niets te proberen
- Geef de cliënt tijd om op hun eigen tempo tot een besluit te komen
- Less is more: het ontdekken van een talent of passie heeft tijd nodig. Met minder doelen voor een cliënt is de kans groter dat er iets blijvends ontstaat
‘Dit haalt de druk van de ketel. Sommige cliënten beseffen niet eens dat zij iets bijzonders in hun mars hebben,’ vult Declan aan. ‘Zelf probeer ik thematisch met dagactiviteiten om te gaan. Om te focussen en me te richten op het vasthouden van één idee, de kwaliteit en de continuïteit.’
Declan met zijn tapdansschoenen
Iedereen heeft een passie
‘Uit eigen ervaring ken ik het belang van dagbesteding,’ vertelt Declan. ‘Mijn uncle Joe was een introverte man, maar zodra hij over vissen, jagen en tuinieren begon, kwamen de verhalen los. Hoewel ik uit een arbeidersmilieu kom met weinig geld, ben ik feitelijk in een chique restaurant opgegroeid. We hadden altijd zalm, forel, fazant, ander wild en verse groente in onze keuken.’
‘Auntie Bridie leerde mij het belang van iets doen waar je plezier in hebt,’ gaat Declan verder. ‘Mijn broer Gerard krijgt ambulante begeleiding. Hij worstelt met het leven door zijn beperkingen, maar hij heeft twee hobby’s waar hij zijn hele leven op terug kan vallen: vissen en tuinieren. Hij weet er veel van af en doet dit met veel concentratie en plezier.’
Declan: ‘Zelf heb ik ook een passie, namelijk een zaal ingaan met een houten vloer en ritmes maken met mijn voeten. Composities spelen en improviseren, alleen of met een andere tapdanser. Ieder vanuit hun eigen balans, frasering en gevoel. Ik heb vroeger op hoog niveau aan Ierse dans gedaan en ook atletiek en voetbal. Het principe om iedereen op zijn sterkste plek in het team te laten spelen, is nog altijd van belang om tot een goed gezamenlijk resultaat te komen.’
Declan met Olaf van Zeeland in het Judith van Swethuis
Begin klein
‘Ik ben begonnen om cliënten te vragen om een vriend(in) of familielid uit te nodigen,’ vertelt Declan. ‘Dan kun je samen praten over activiteiten of werk van vroeger. Zo vind je startpunten waar mogelijkheden kunnen liggen. Ik ervaar dat de klik die cliënten met bepaalde collega’s hebben ook vaak tot nieuwe dingen leidt.’
Met alle ervaring die Declan inmiddels heeft opgedaan, is hem nog iets anders opgevallen. ‘Veel cliënten zijn in de loop der jaren hun muziek- en fotocollectie kwijtgeraakt,’ benoemt Declan. ‘Als je een foto maakt van een bijzonder moment op hun werk of thuis, kan dit daarom extra veel betekenen. Of een filmpje waarin een cliënt de groeten doet, zodat die dit naar familie in het buitenland kan sturen. Dat is heel zinvol en uiteraard verrassend.’
‘Ook muziek kan daarom een helende werking hebben,’ gaat Declan verder. ‘Veel cliënten hebben zelf geen goed instrument. Ik zou er een voorstander van zijn om in huis een klein professioneel podium op te zetten, met gordijnen en licht, waar cliënten spelenderwijs kunnen wennen aan serieuze optredens en kunnen werken aan hun presentatie. Dat is ook handig als er in huis een feestje is.’
Alle tips van Declan op een rijtje
- Ga in gesprek met de cliënt over wat ze willen, waar ze blij van worden en waar ze goed in zijn
- Duik in het verleden van een cliënt. Wat deden ze vroeger voor werk of hobby’s? Kun je hierover in gesprek gaan met vrienden of familie van de cliënt?
- Kun je de cliënt inspireren met een van je eigen passies?
- Foto’s, video’s en muziek zijn altijd een goed startpunt. Zit hier iets tussen waar de cliënt gepassioneerd over kan raken?
- Leg zo min mogelijk druk op de cliënt. Dan is de kans groter dat een nieuwe passie aanslaat
Waarom is een dagbesteding zo belangrijk?
Oud-bewoner Rolf woont inmiddels zelfstandig en vertelt: ‘Ik houd het niet vol om niks te doen. Dan ga ik me vervelen. Ik vind het juist leuk om mensen positieve energie te geven. Soms zie ik bewoners terugvallen, die zitten ineens in hun eentje, zonder vrienden of aanspraak, en dat kan heel eenzaam zijn. Terwijl als jij gaat werken, als je dingen gaat doen, dan ontmoet je vanzelf mensen.’ Als je werk, een huisdier of een kind hebt, ‘dan doe je het ergens voor’.
Ook vrijwilliger Bas benoemt: ‘Bewoners denken al snel dat ze iets niet kunnen, maar dingen zoals bakken en mandala’s kleuren lukt ze natuurlijk gewoon als je ze inspireert. Dat maakt bewoners trots. Zo haal je samen kleine successen.’
Waar kunnen cliënten terecht voor dagbesteding?
Centrum De Tour en Centrum Robert Koch hebben veel activiteiten waar cliënten terecht kunnen. Declan: ‘Het blijft belangrijk om de samenwerking tussen woongroepen en activiteitencentra vol energie en enthousiasme aan te gaan. Om ideeën te blijven uitwisselen. Ervaringsdeskundigen kunnen hier ook een mooie rol in spelen. Bijvoorbeeld om met cliënten en collega’s over cliëntsturing te praten, een geweldig initiatief. Succesverhalen hebben een positieve invloed op anderen.’
Bekijk ook de cliëntenagenda voor inspiratie.
