Verhalen

Jamal Khamis (1952) woont bij de Domselaerstraat, een voorziening van HVO-Querido voor beschermd wonen in Amsterdam Oost. Hij is een succesvol schilder die kan bogen op een groot aantal internationale exposities en prijzen. Jamal heeft niet voor het kunstenaarschap gekozen, hij is zo geboren.

‘Ik ben altijd kunstenaar geweest, voor zover ik me kan herinneren heb ik als kunstenaar geleefd, gedacht en naar de wereld gekeken,’ vertelt Jamal op zijn kamer vol schilderijen met uitzicht op het Muiderpoortstation. Hij formuleert bedachtzaam en precies, in zijn uitspraak is zo nu en dan een hele lichte zweem Duits te bespeuren.

‘Vanaf mijn vierde jaar tenminste, van voor die tijd weet ik geen dingen meer,’ gaat hij verder. ‘Dus ik denk dat ik als kunstenaar geboren moet zijn. Als kleine jongen tekende ik met een takje in de aarde of op de muur en rangschikte ik steentjes op een bepaalde manier, net zolang tot ik het mooi vond. Ik speelde wel gewoon met andere kinderen, maar mijn handen en gedachten bleven altijd bezig met tekenen. Bomen, bergen, wolken, alles fascineerde mij toen. Nu vind ik de vrouw toch het allerbeste en mooiste om te bewonderen en schilderen. Vrouwelijkheid staat voor mij gelijk aan vrijheid.’

Jamal is gevlucht uit uit Kanaän

Hoe is Jamal bij HVO-Querido terechtgekomen? Hij vertelt: ‘Ik ben een vluchteling. Dat is mijn aard. Dat heeft mij gevormd. Ik ben geboren in een Palestijns vluchtelingenkamp tussen Bethlehem en Hebron. Mijn vader was herder, hij hoedde koeien en schapen. Eerst waren er alleen tenten, later ook stenen huizen. Het kamp bestaat nog steeds.’

Jamals dorp stamde uit de Kanaänitische tijd, zij leefden nog zoals duizenden jaren geleden. Zijn dorp is, zoals helaas vele andere dorpen, op een afschuwelijke manier afgeslacht en verwoest door de Hagana van de zionisten.

Jamal legt uit: ‘Let op hè, ik zeg zionisten, niet joden. In die dorpen woonden geen soldaten, partizanen of intellectuelen, maar boeren en andere eenvoudige mensen. Voor die tijd konden joden en Palestijnen op een goede manier samenleven. In het dorp van mijn grootvader woonden joden die uit Polen waren gevlucht. Zij leefden als broeders met de Palestijnen.’

Ook in kampen bleef Jamal schilderen

Jamal vertelt verder: ‘Na de Zesdaagse Oorlog zijn wij verdreven naar Jordanië en kwamen we in een nieuw kamp in de woestijn. Ik was toen vijftien. Daar heb ik mijn school afgemaakt. Ook daar was ik vooral met kunst bezig.’

‘In dat kamp kamen altijd veel mensen uit het buitenland op bezoek,’ vertelt Jamal. ‘Delegaties van de Verenigde Naties, van het Rode Kruis en andere organisaties. Op een keer waren er mensen uit Duitsland op bezoek van het Goethe-Institut en die zagen mijn schilderijen, maakten daar foto’s van en vroegen of ik niet ik Duitsland wilde studeren. Dat wilde ik natuurlijk wel. Toen hoorde ik een hele tijd niks meer, maar uiteindelijk kreeg ik een uitnodiging plus een ticket.’

Jamal: ‘Zo kwam ik op mijn 21e op de kunstacademie in Frankfurt. Die overgang, van een vluchtelingenkamp naar een moderne Europese stad, was een shock voor mij. Een shock die ik niet verwerkte door rust te nemen, maar juist door me onder te dompelen in meer. Ik ging, bijna als een bezetene, naar Berlijn, Bonn, Hamburg, Heidelberg, Wuppertal en noem maar op, alsof ik heel veel moest inhalen.’

Inspirerende omgeving

‘De kunstacademie, daar werd ik niet veel wijzer van. Ik heb die lessen misschien wel niet echt willen volgen, omdat ik mijn eigen dingen wilde doen,’ vertelt Jamal. ‘Ik houd niet van opdrachten. Ik wil doen wat ik voel.’

Jamal geeft toe: ‘Het was wel een hele inspirerende omgeving met zoveel kunstenaars en vrienden om je heen. Liever dan naar de academie gingen wij naar onze ateliers om te schilderen en eindeloos met elkaar te praten over kunst en filosofie. En dan weer verder schilderen. Creativiteit gaat voor mij om de magie van het moment. Scheppen is niet iets wat je van tevoren helemaal uitdenkt. In mij zijn vele mooie dingen, of ik ze nu heb gezien, meegemaakt of gedroomd. Een bepaald gevoel wordt zwaar in mij en moet eruit.’

Via Frankrijk naar Nederland

‘Daarna ben ik naar Parijs gegaan,’ gaat Jamal verder. ‘Dat was in 1984. Parijs is fijn. Mijn Frans is slecht, maar Parijs is zo internationaal. Ik heb er geschilderd en geëxposeerd, onder andere in het Centre Pompidou.’

Jamal: ‘In 1986 ben ik in Nederland gekomen. Dat was toen ideaal voor mij. De mensen, de vrijheid, de kunst, het licht, alles. Ik heb van dit land nog meer gehouden dan Frankrijk en Duitsland. Maar de laatste paar jaar is dat een klein beetje anders. Ik ben een keer geslagen op straat, terwijl ik met een stok liep. Ik weet niet waarom, ik ken zijn naam niet, maar ik heb het hem vergeven.’

‘Uit alle landen heb ik vrienden. Ik heb gehouden van de mensen in Duitsland. Ik heb alleen maar gelezen over racisme in Duitsland, maar het daar nooit gevoeld,’ vertelt Jamal. ‘Afkomst is niet belangrijk. Mensen kunnen vriendelijk samen wonen als ze een beetje willen. Je moet blijven praten om de problemen klein te maken. Er is veel kwaad in de wereld, vooral door religie. Marx zei al dat religie de opium van het volk is en dat is helemaal waar, hoewel ik beslist geen communist ben.’

Hoe ziet Jamal de toekomst?

Jamal vertelt: ‘Ik leef zonder strategie. Ik heb geen plan. Over geld denk ik nooit. Dat betekent voor mij niks. Ik weet dat natuurlijk dat je geld moet hebben om te eten, maar ik maak mij er geen zorgen over.’

Van Gogh en Vermeer

‘Ik houd van kunstenaars die hun eigen weg gaan en hun dromen volgen,’ zegt Jamal. ‘Bijzondere belangstelling heb ik voor Van Gogh. Voor zijn durf, zijn stijl en kleur. Maar ook voor zijn verhaal en armoede. Vanuit een grote pijn heeft hij alles bloeiend gemaakt. Zoveel optimisme, dat dwingt respect af. Van de Hollanders vind ik Vermeer ook extreem goed, dat is ongelooflijk wat kleur betreft.’

Jamal schildert niet alleen, maar schrijft ook

Jamal: ‘Van muziek houd ik ook erg, als het maar niet te religieus is. Mozart bijvoorbeeld. Dat is van een onbereikbare schoonheid en Wagner is ook betoverend. Goede muziek kan je diep raken.
Vroeger heb ik veel gelezen, Griekse filosofie en logica, nu niks meer. Ik heb vroeger ook enige gedichten geschreven.’

Jamal Khamis praat zeer bescheiden over zijn schrijverschap en doet zichzelf daarmee tekort. Hij publiceerde diverse boeken en is onder meer de eerste winnaar van de literatuurprijs El Hizjra die jaarlijks door het Letterkundig Museum wordt uitgereikt. Khamis draagt in 1993 een van zijn gedichten voor tijdens de nationale herdenking van de Bijlmerramp.

Kijk op de website van Jamal Khamis voor meer informatie en heel veel kunst.

Schoonheid

Een buurvrouw van de Domselaerstraat heeft zich beklaagd over het feit dat Jamal Khamis het kunstwerk hiernaast voor zijn raam had gezet. Jamal heeft aan dit verzoek voldaan en aan Evert Bod, de teammanager van de voorziening, gevraagd om haar onderstaande reactie over te brengen.

Als de buurvrouw naar buiten kijkt,
En bij mij binnen de schoonheid niet ziet,
Laat haar dan bij zichzelf,
Goed naar binnen kijken.
Ik ben blij hier te wonen,
Nederlander afkomstig uit Palestina.
Ik ben blij dat ik hier woon,
Hier is geen Arabische politie.
Wil je haar daarvoor bedanken Evert?

Meer kunstzinnige verhalen lezen

Lees verder in onze andere cliëntverhalen. Tussen onze bewoners zitten namelijk veel meer kunstzinnige types. Schilders, dichters, noem het maar op. Klaas ziet zijn kunst als business. Charlotte maakt juist kunst uit het hart. Ton maakt kunst die leven uitstraalt. Carel gebruikt tekenen en schilderen om zich te concentreren, om zijn geest te scherpen. Kunst maken helpt bewoner Henk met zijn angststoornis. Marlon laat zich voor zijn poëzie inspireren door boeken die je geestelijk welzijn helpen verbeteren. Maaike combineert fotografie en schilderkunst. Mevrouw Voogd was van kinds af aan al bezig met kleur en vorm. Ook bij Sonja zat het kunstzinnige er al vroeg in.