Nieuws

Rik Niekus is sinds maart dit jaar 24 uur per week coördinator van de nieuwe poule met ervaringsdeskundigen van HVO-Querido. Dit team van vijf mensen gaat in een proef van een jaar uitzoeken wat ervoor nodig is om de functie ervaringsdeskundige effectief te implementeren. De ervaringsdeskundigen zijn onderdeel van het team Herstel en Ervaringsdeskundigheid.

Op zijn onderarm heeft Rik een flinke tatoeage met kleurige puntkomma’s. Zoals het leesteken betekent dat de zin nog niet is afgelopen, drukt de puntkomma uit dat het leven doorgaat. Het leesteken staat symbool voor hoop, veerkracht en de keuze voor het leven, ondanks problemen of moeilijke tijden, legt Rik uit.

Eenzaam

Rik Niekus (1990) groeit op in het Gooise dorp Eemnes. ‘Voor mij was dat niet zo prettig,’ vertelt hij. ‘Mijn jeugd was vrij eenzaam. Op school werd ik gepest. In het dorp vonden ze ons raar en werden we weleens nageroepen op straat. Thuis vond ik weinig aansluiting. Soms was ik het vergeten kind, soms het zwarte schaap.
Sociaaleconomisch was ons gezin boven gemiddeld. Materieel kwamen we niks te kort. We konden reizen en dat soort dingen. Mijn vader was veel op zakenreis en mijn moeder had haar eigen struggles. Daardoor waren mijn ouders vaak emotioneel onbereikbaar.’

IT

‘Als kind wilde ik tuinarchitect worden,’ vervolgt Rik. ‘Dat leek me leuk en de hele dag op kantoor zitten leek me niks. Dat is niet gelukt. De bètakant stond bij ons thuis in hoog aanzien. Ik heb e-technology en elektrotechniek geprobeerd, maar die studies zijn allebei niet gelukt.
Toen heb ik een jaar in Ierland gewoond en daarna ben ik heel lang IT’er geweest. Van helpdesk tot meer consultancy-achtige dingen.’

Mensenwerk

‘Heel anders dan de zorg, maar ook weer niet. Want veel mensen onderschatten hoeveel aan IT feitelijk mensenwerk is. En dan bedoel ik niet het grapje dat het grootste probleem altijd tussen het toetsenbord en de bureaustoel zit.
Natuurlijk heb ik in de IT veel technische skills ontwikkeld, maar het gaat er toch vooral om hoe je mensen meeneemt in veranderingen. Hoe je een relatie aangaat met klanten en hoe je ervoor zorgt dat de dingen op rolletjes blijven lopen. Dus dat vergt een meer algemeen menselijke benadering.’

Naar de zorg

Rik: ‘Zo’n vijf jaar geleden heb ik de switch naar de zorg gemaakt. Eerst als vrijwilliger bij Retrovo in Bussum, een respijtvoorziening. Ik kwam net uit de kliniek en daar was het voor mij duidelijk geworden dat ik “iets” in de GGZ wilde doen. Gaandeweg kwam ik bij ervaringskundigheid uit, dat vond ik heel interessant. Daarna volgde betaald werk. Zo ben ik een paar jaar regionaal ervaringsdeskundige geweest bij Kwintes.’

Nieuwe stap
Met deze pilot zet HVO-Querido een nieuwe stap. We hebben al medewerkers in diverse functies met het addendum ervaringsdeskundigheid. Nu voegen we daar de functie ervaringskundige aan toe. Op dinsdag 12 mei was de kick-off van de pilot, die een jaar gaat duren. Tijdens het hele jaar gaan we continu evalueren. Daarin is de samenwerking met de locaties die meedoen aan de pilot ontzettend belangrijk. We kijken continue met elkaar hoe het loopt, waar we moeten bijstellen en wat we hieruit kunnen leren. Ook het Onderzoeksbureau is betrokken. Zij zullen cliënten, begeleiders, managers en de ervaringsdeskundigen bevragen. We hopen zo de meerwaarde van de functie inzichtelijk te maken. Na een jaar maken we de balans op en kijken we hoe en op welke schaal we de functie van ervaringsdeskundige in de organisatie gaan inbedden.

Present

‘Het addendum werkt heel goed om iedereen de mogelijkheid te geven om met ervaringskennis te werken en die kennis breed in de organisatie in te bedden,’ legt Rik uit. ‘Maar er zijn ook dingen die botsen met het reguliere werk als begeleider. Vanuit ervaringskundigheid willen we graag werken vanuit de kracht van degene die in zijn of haar herstelproces zit. Een van de grote pijlers daarbij is werken vanuit de vrije ruimte. Echt vanuit de visie van de cliënt. Daar hebben mensen vrijheid voor nodig. Al is het maar om echt present te kunnen zijn. Iemand die van afspraak naar afspraak rent, is niet present.’

‘En iedereen die als begeleider heeft gewerkt weet dat er vanuit allerlei plekken in het systeem druk komt om een bepaalde kant op te bewegen. Je moet dit en dat bespreken, je moet zus en zo afvinken. Dat is ook nuttig en effectief. Maar met de functie ervaringsdeskundige willen we mensen echt de mogelijkheid bieden om vanuit die vrije ruimte aan te sluiten.’

Gekoppeld

‘Elke ervaringskundige in onze poule werkt drie dagen per week en is gekoppeld aan een of meerdere locaties,’ aldus Rik, ‘en daar sluiten ze aan bij het team. Ze hebben daar tien uur per team per week voor. En dus vier uur voor de poule, voor overleg, coaching, intervisie en dat soort dingen.
Om zoveel mogelijk te kunnen leren hebben we gekozen voor een divers palet aan zorgvormen, doelgroepen en werkwijzen. Het Martien Schaaperhuis, Team Oost, het Passantenhotel en het Amsterdam Center for Sexworkers doen mee aan de pilot.’.’

‘Onze mensen hebben geen eigen caseload, legt Rik uit. ‘Het gaat nadrukkelijk om de toegang tot ervaringsdeskundigheid en ervaringskennis als kennisbron. Daar kun je op veel manieren wat mee doen. Deels is dat cliëntgericht. Denk aan één op één contact, herstelgerichte werkgroepen, herstelgroepen, voorlichting, lezingen, noem maar op.’

Gelijkwaardige kennisbron

‘Gedeeltelijk werken we met het team mee om ervaringskennis als kennisbron goed en gelijkwaardig neer te zetten. Een beetje zoals een gedragsdeskundige soms aansluit met wetenschappelijke kennis, kun je als ervaringsdeskundige kennis vanuit een ander paradigma toevoegen. Zo helpen we om dingen van meerdere kanten te belichten en kunnen we samen kijken wat de opties zijn. Wij zijn zorgprofessionals die vanuit een andere kant werken.’

Chaos

Rik: ‘Als ervaringsdeskundigen zijn we een beetje een vreemde eend in de bijt en hebben we een andere werkwijze dan de begeleiding. Dat botst wel eens een beetje. Maar wrijving is soms nodig. Ze zeggen altijd: van wrijving komt glans. Ik zeg liever: in chaos zit beweging. Een beetje chaos is altijd nodig om te kunnen veranderen. Soms moet je de boel een beetje opschudden om mensen opnieuw goed en kritisch te laten kijken naar hoe we ons werk doen.’

Eigen pad

‘Ervaringskundigheid gaat in de kern over contact van mens tot mens, over je eigen pad volgen,’ stelt Rik. ‘Zelf heb ik ervaren dat een begeleider of behandelaar zegt: zo moet je het doen. Als dat niet lukte gaf ik mezelf de schuld. Ik probeer het vast niet hard genoeg.
Maar misschien was die oplossing gewoon niet mijn oplossing. Dan loop je vast. Totdat ik leerde om de tools die behandelaren mij gaven weer terug te geven als het niks voor mij was. Daar is echt ruimte voor nodig. Ik had mensen met ervaringskennis nodig om dat te begrijpen.’

Kracht

‘Werken met ervaringskundigheid is lastig meetbaar. Het is geloof in de kracht van degene die tegenover je zit. Je ondersteunt mensen om die kracht in zichzelf terug te vinden. Herstellen doe je zelf, maar het hoeft niet alleen.’

‘Er zijn dingen waar ik waarschijnlijk de rest van mijn leven last van houd,’ aldus Rik. ‘Maar altijd maar focussen op die klachten is niet nuttig. Hoe kan ik nou goed voor mezelf zorgen, zodat ik met dat pakket dat ik heb, met die rugzak toch een heel fijn leven kan leiden. Wat past er bij mij, wat heb ik nodig? Herstel is leven met en leven voorbij.’

Kans

‘Samen proberen we een goed beeld te krijgen hoe we ervaringsdeskundigheid als functie effectief in kunnen zetten bij HVO-Querido. Het is een uitdaging om dit samen als team te mogen uitvinden,’ aldus Rik tot besluit. ‘Ervaringskennis en ervaringskundigheid goed inbedden in de organisatie en daar iets blijvends mee neerzetten. Dat is echt een fantastische kans. Ik heb er in ieder geval heel veel zin in. We gaan er iets moois van maken.’