Verhalen

Bij Team West van HVO-Querido hebben ze een mooie manier gevonden om op een losse, ongedwongen manier met een groep cliënten in gesprek te gaan. Onder de noemer ‘Samen aan tafel’ organiseert het team maandelijks een bijeenkomst die het midden houdt tussen bewonersvergadering, klankbordgroep, inspraakavond, brainstormsessie en een gezellig diner. Elke samenkomst heeft een thema. Het doel is samen te kijken hoe HVO-Querido beter kan. Gezamenlijk eten is de constante factor en het bindende element.

‘Samen aan tafel om te eten, verbinden en veranderen vanuit eigen ervaringen,’ stelt deelnemer en dichter Georgis in het manifest van deze bijeenkomsten.

Feestelijk

We mogen aanschuiven bij de achtste editie van ‘Samen aan tafel’ op woensdag 18 maart, de dag van de gemeenteraadsverkiezingen, aan het eind van de middag, in de groepsruimte van het kantoor van Team West aan de Jan Maijenstraat. Een grote tafel, feestelijk gedekt met een wit laken, veel gele bloemen in kleine vaasjes en mooie kaarsen. Daaromheen een groot aantal stoelen met twaalf bewoners van Team West en een paar medewerkers. Het thema van deze bijeenkomst is peer-support.
Maar voordat we daaraan toekomen eerst een kort rondje. Hoe zit je erbij?

Blij

De meeste mensen zijn goed gestemd. Het is mooi zonnig weer en daar wordt bijna iedereen blij van. Een bewoner is blij omdat het goed gaat met zijn hond en twee katten. Een ander voelt zich goed omdat hij lekker druk is met van alles. Weer iemand anders is blij omdat ze het fijn vindt om hier te komen, want ‘soms wil je alleen zijn en soms wil je juist mensen om je heen.’ Bovendien is haar vaste begeleider weer terug en daar is ze ook blij om. Een meneer wordt blij van een flyer van Volt, de politieke partij. ‘Dat zijn jonge mensen! Voor Europa en voor de zorg, heel goed.’
Iemand ruikt de lente, een volgende is blij om erbij te zijn en Timmy is blij omdat hij met een mooi artikel in Het Parool staat. Iemand anders is blij als andere mensen blij zijn.
Het is helaas niet alleen maar vreugde. Een meneer is helemaal niet blij, want hij heeft net gehoord dat een vriend van hem is overleden.

Hetzelfde meegemaakt

Heleen houdt een korte en persoonlijke inleiding op het thema peer-support. Lotgenoten, mensen met soortgelijke ervaringen, begrijpen elkaar vaak goed en kunnen elkaar daardoor steunen. Een bekend voorbeeld hiervan is de AA, maar het kan ook één-op-één.
Heleen vertelt over een heftige ervaring uit haar verleden waarover ze pas veel later is gaan praten. Hoewel ze rationeel goed begrijpt dat het haar niet was aan te rekenen, bleef na al die jaren de schaamte schuren. En zelfs daar schaamde zij zich voor. ‘Na twintig jaar zou het toch over moeten zijn?’ Pas als ze bij de opleiding tot ervaringsdeskundige in de klas komt met vrouwen die hetzelfde hebben meegemaakt en haar begrijpen kan ze er echt over praten en het een plaats geven. ‘Je weet dat het goed is zoals het is,’ aldus Heleen, die hiermee heeft laten zien wat peer-support vermag.

Impact

We zijn allemaal onder de indruk van haar verhaal. Zonder dramatisch te doen of al te veel emotie te tonen weet ze ons te raken. Vrijwel alle tafelgenoten proberen haar direct een hart onder de riem te steken en op te beuren. De complimenten vliegen over tafel. ‘Je hebt een hart van goud.’ ‘Jij bent echt te vertrouwen.’ ‘Jij hebt me door dik en dun gesteund, je bent een topmeid.’ ‘Een toffe meid.’ Verschillende mensen kunnen zich haar reactie voorstellen en vinden het erg dat Heleen boos was op zichzelf, ‘want jij kunt er echt niks aan doen.’
Bij ‘Samen aan tafel’ komen we min of meer tot dezelfde conclusie: als iets je dwars zit, moet je er niet mee blijven zitten. Pas als je het deelt, kunnen mensen je helpen.

Begrip

Er zijn meer ervaringen met peer-support. Timmy vertelt dat hij toen hij nog op straat was het geluk had om ervaringsdeskundige Jovanka de Boer [begeleider bij team VanStart van HVO-Querido, red.] tegen te komen die hem in aanraking brengt met de juiste mensen. ‘Dan staat er iemand naast je die begrijpt wat jij doormaakt. Daar heb je wat aan. Dan voel je je eindelijk gehoord en gesteund.’

Oneindig

Georgis vertelt over een magische periode waarin hij wanen had en bijvoorbeeld dacht dat hij de redder van de wereld was. In die tijd heeft hij veel gesproken met mensen die zelf ervaring hadden met een messiascomplex en dat heeft hem geholpen. ‘Herstel is oneindig,’ stelt Georgis. ‘Het leven is ontwikkelen en herstellen.’ Praten met lotgenoten werkt als een spiegel, je krijgt een net iets andere kijk op dingen en het verruimt je blik.

Stelling 1

De eerste gang van vandaag is soep. Groentesoep, net als de rest van de maaltijd gemaakt door Bipad, ook een bewoner van Team West. Eet smakelijk!
Na de mogelijkheid tot een sigaretje gaat het programma verder met een stelling: Als je vooruit wil komen in je leven, kun je beter niet teveel optrekken met mensen met dezelfde ervaringen als jij. Het is de bedoeling dat de mensen zich verspreiden over de ruimte en bij eens, oneens of daar tussenin gaan staan, legt Josh uit.

Genuanceerd

Veel deelnemers kiezen voor de middenweg, voor de nuance, voor grijs in plaats van zwart of wit. Het ligt er bijvoorbeeld aan in welke fase van herstel je zit. Zit je in de shit of zit je in de oplossing? Hoe sterk sta je? Is een biertje drinken met een alcoholist toegeven aan verslaving of een manier om contact te maken? Gaat dit eigenlijk niet veel meer om vertrouwen?
Het is mooi om te reflecteren, als het maar helpend is, zegt de een. Je moet het durven toelaten is je leven, beweert de ander. We willen allemaal iets van een andere levensstijl, anders zouden we hier niet zijn, aldus een derde. HVO-Querido kan je helpen, maar het begint bij jou.

Praten helpt

Heleen vindt het fijn om zo nu en dan met lotgenoten diep in de materie te duiken. Maar de boog kan niet altijd gespannen zijn, soms is het ook fijn om juist luchtige contacten te hebben en lichtvoetige onderwerpen aan te snijden. Dat bestaat naast elkaar.
‘De pijn gaat niet weg,’ aldus een van de deelnemers. Je ziet mensen op straat, mooie mensen, met mooie kleren en mooie kapsels, maar je ziet niet hoe ze er van binnen uitzien. Je kunt niet in hun hart kijken waar de pijn, het verdriet en de woede wonen. Maar, zo weet deze deelnemer, praten helpt, want hoe meer je erover praat, hoe meer het eruit gaat. Rare vogels fluiten ook mooi!

Hoofdgerecht

Het hoofdgerecht bestaat uit kip, rijst, bonen en komkommer met een Surinaamse signatuur. ‘Attentie, sfeerbeheer,’ roept Timmy, terwijl hij de kaarsen op tafel aansteekt.
Tijdens het eten vliegen de grappen en kwinkslagen over tafel. Zie jij rails op de grond? Nee, inderdaad, niemand spoort hier.
Iedereen laat het zich goed smaken en het oordeel over de kok is unaniem en vol lof: hij mag vaker koken.

You never walk alone

Een vast onderdeel van ‘Samen aan tafel’ is dat deelnemers een idee of project pitchen. Deze keer breekt Martin een lans voor een activiteit die hij zelf heeft opgezet: de wandelgroep You never walk alone. Samen met een of meer andere mensen maakt hij elke twee weken een wandeling vanuit het Westerpark. Samen is leuker, aldus Martin, die ondertussen mooie flyers van zijn project uitdeelt, en elke stap telt. Waar zitten veel mensen, ook de mensen van Team West? Precies, ze zitten thuis in hun isolement. Daarom is hij dit initiatief gestart en om een luisterend oor te bieden. Samen wandelen, samen sterker. Iedereen is welkom.

Poëzie

Timmy heeft een tip voor de deelnemers die meer werk willen maken van hun ervaringskennis. Ga eens langs bij het Herstelbureau!
Georgis draagt twee van zijn gedichten voor waarvan we er hier een opnemen.

Levende woorden
Bevangen en betekeniswaardig,
zijn de woorden
waarmee ik het effect,
de betekenis van woorden,
uitdraag.
Woorden geven leven,
zijn leven,
woorden waren er met God
en zonder het woord,
was er niets.
Mensen zijn vergankelijk,
namen heugen niet altijd,
maar woorden, woorden,
woorden spreken,
zijn leesbaar,
gegraveerd in eeuwenoude stenen.
Woorden worden uit dode talen,
in nieuwe grammatica opgewekt.

Woorden leven in mijn poëzie,
ik ben een woordkunstenaar,
die plaatjes schrijft
en niet tekent
noch schildert, of filmt.
Ik leg mijn greep
op mijn perceptie
en bewustzijn
met woorden vast.
Sinds ik kan praten,
lezen, schrijven,
taalgewijs denk.
Zijn woorden de omschrijving,
van mijn leven,
zijn woorden alles wat ik ben,
buiten mijn volledig geestelijk zijn.
Woorden in dichtvorm,
proza, muziekklanken,
geluiden.
Woorden schijnen licht
over iemand anders licht,
woorden zijn de schaduwlichtende
bruggenbouwer.
Woorden zijn onvergankelijk,
de betekenissen zijn
veelzijdig en noemenswaardig.
Woorden zijn levend,
levende woorden
leven wel eeuwenlang
en zijn zowat onsterfelijk

Stelling 2

Na het zoet van het dessert is het tijd voor de tweede stelling: Hulpverleners zonder eigen ervaring begrijpen cliënten niet echt. Ook deze keer wil het polariseren niet lukken, de meeste meningen neigen opnieuw naar het midden. Iedereen heeft een beetje ervaring. Levenservaring is ook belangrijk. Het gaat misschien niet zozeer om de eigen ervaring als om de affiniteit die je als hulpverlener hebt met het lot van de medemens, aldus de een. Precies, anders ga je hier niet werken, valt een ander hem bij. Hulpverleners, zeker de jongere, willen de wereld verbeteren. Daar komt die energie vandaan.

Respect

Het gaat meer om je hart, dan om je diploma’s, zegt een derde. Daar is niet iedereen het mee eens. De meesten willen van een chirurg bijvoorbeeld niet alleen goede bedoelingen maar vooral vakbekwaamheid.
Voor sociaal werk gelden iets andere eisen, vinden veel deelnemers. Daar speelt het hart een grote rol. Je kunt studeren tot je een ons weegt, aldus een deelnemer, maar het begint met respect. Vertrouwen, eerbied en respect vormen de kern van elke relatie, ook die tussen bewoner en begeleider.
Je moet het wel toelaten, roept een ander. Je moet hulp durven accepteren en aanvaarden.

Klik

Weer iemand anders vind eigen ervaring bij begeleiders niks uitmaken. ‘Ik heb goede en slechte begeleiders gezien, allebei met er zonder ervaring.’
Een ander beaamt dat. Er zijn mensen die zelf in de shit hebben gezeten en toch geen empathie kunnen voelen. Je hoeft als psychiater toch ook niet zelf bipolair te zijn?
Volgens Timmy doet iedere begeleider die ooit aan de opleiding Social Work begon dat ergens uit eigen ervaring. Van jezelf, van familieleden of van vrienden.
Hulpverleners, begeleiders, ze willen allemaal andere mensen helpen, beweert een deelnemer.
‘Ik kan voelen dat jij me begrijpt,’ aldus Georgis, ‘en ik voel terug. Die klik, dat is heel belangrijk.’

Op naar de volgende editie van Samen aan tafel.