Nieuws

Jovanka de Boer werkt 32 uur per week als persoonlijk begeleider bij VanStart, een team dat dak- en thuisloze mensen begeleidt die op de wachtlijst staan om bij, of met ondersteuning van, HVO-Querido te gaan wonen. Voor haar is het meer dan werk, het voelt als een missie. ‘Ik had geen ander werk kunnen doen,’ zegt ze zelf.

De aanleiding voor dit gesprek is dat verschillende cliënten en collega’s van HVO-Querido zich vol lof over haar hebben uitgelaten. ‘Dan staat er iemand naast je die begrijpt wat jij doormaakt. Daar heb je wat aan. Dan voel je je eindelijk gehoord en gesteund,’ vertelde Timmy Malinka kort geleden over haar. Mustafa Malkoc werkt nu bij ons Hof van Socrates, maar verbleef vroeger op straat. ‘Die vrouw heeft echt mijn leven veranderd,’ aldus Mustafa over Jovanka. ‘Zij heeft mij geholpen de juiste weg te zoeken.’
Odette Hensen, pionier op het gebied van ervaringsdeskundigheid bij HVO-Querido, roemt haar als voorbeeld van een professional die goed contact kan maken en bij anderen kan aansluiten.

Op jouw manier

Gevleid maar ook wat verlegen is Jovanka door deze eer. ‘Het voelt ongemakkelijk,’ zegt ze. ‘Ik ben helemaal niet van: kijk mij eens. Ik vind het natuurlijk heel aardig van deze mensen, maar ik wil helemaal geen voorbeeld zijn. Ieder vogeltje zingt zoals het gebekt is. Je begeleidt mensen nu eenmaal op de manier die bij jou past.
Heleen Ophof is bijvoorbeeld een collega van Team West die mij erg inspireert. Zij bedenkt altijd weer iets nieuws met een hele liefdevolle benadering richting onze Amsterdammers. Echt top. Zo hebben we allemaal onze talenten en dat vult elkaar juist zo mooi aan.’

Opbouwen

Jovanka de Boer (1970) wordt geboren in het Overijsselse Steenwijk, een stad waar ze helemaal niks mee heeft, ‘vreselijk, een trauma,’ aldus Jovanka, en die ze dan ook zo snel mogelijk verlaat. Vanaf haar zestiende is ze tien jaar lang verslaafd aan heroïne en cocaïne en zwerft dakloos rond, onder meer in Rotterdam. Na een afkickkliniek arriveert ze slechts met één tas en nog altijd dakloos in Amsterdam waar ze af en aan bij mensen op de bank slaapt.

‘Ik had het geluk dat ik toen nog relatief jong was,’ vertelt Jovanka. ‘Wel voelde ik heel sterk dat het zo niet verder kon. Er moest iets gebeuren. Of ik moest gaan leven of ik ging dood. Ik liep bijna tegen de dertig, ik kon nog een leven opbouwen, nog nieuwe vrienden maken. De meeste mensen ontwikkelen op school en tijdens hun studie vriendschappen, dat had ik allemaal gemist.’

Anders

Jovanka: ‘Via het arbeidsbureau kreeg ik een baan, ik werd telefoniste bij een high class escortbureau. Daar ontmoette ik mijn vriendinnen en heb ik een hoop geleerd. Ook ontmoette ik rond die tijd mijn ex- man. Samen zijn we naar Griekenland verhuisd. We hebben er een bedrijf opgezet en onze kinderen zijn daar geboren. We hebben daar tien jaar gewoond. Een gewoon, braaf leventje eigenlijk. En toch voelde ik me altijd anders. Misschien omdat ik mijn verslaving, het stigma van toen, altijd met me meedraag. Het is een deel van wie ik ben.
Terug in Nederland ben ik daarom vrijwilliger geworden bij De Regenbooggroep en daaruit volgde een betaalde baan.’

Belangenbehartiger

‘Vier jaar geleden ben ik begonnen bij HVO-Querido,’ vervolgt Jovanka. ‘Voor mij is het werken met dak- en thuislozen meer dan alleen maar werk. Ik doe dit met hart en ziel. Ik strijd voor de rechten en de positie van mensen op straat, zowel in mijn werk als in mijn persoonlijke leven. Ik zie mezelf eigenlijk als belangenbehartiger, ook al heb ik nu ook wel geleerd dat ik voor een organisatie werk en lukt het mij steeds beter om die twee rollen goed met elkaar te combineren. Voor het stuk belangenbehartiging ben ik betrokken bij de MDHG.’

Ervaringsdeskundigheid

‘Toen ik begon was ik de enige ervaringsdeskundige die bij HVO-Querido werkte, dat is inmiddels anders doordat veel professionals het addendum ervaringsdeskundigheid hebben. Je zou kunnen zeggen dat ik een ervaringsdeskundige ben met het addendum professionaliteit.’

‘Het is een goede zaak dat ervaringsdeskundigheid steeds meer voet aan de grond krijgt en serieus wordt genomen, al moet ik er wel bij zeggen dat ik me bij geen enkele groep echt thuis voel. Niet bij de ervaringsdeskundigen en niet bij de professionals. Maar dat zegt meer over mij dan over die groepen. Dat is mijn karakter.’

‘In het begin vond ik mijn eigen ervaring enorm belangrijk, het hielp me ook in mijn werk. Maar hoe langer ik bezig ben, hoe meer ik tot de conclusie kom dat die ervaring er niet zo toe doet.
Soms zit het zelfs in de weg. Het gaat namelijk niet om mijn verhaal, het gaat om het verhaal van de ander.’

Aansluiten

‘Het belangrijkste in dit werk is aansluiten,’ stelt Jovanka. ‘Aansluiten bij waar iemand op dat moment staat. Daarvoor kan het nodig zijn om jezelf helemaal leeg te maken, zodat jij je interesse volledig op die ander kan richten en zonder oordeel of verwachting kunt luisteren.
Niet zelden zijn mensen huiverig voor hulpverlening. Bijvoorbeeld omdat ze daar niet zulke goede ervaringen mee hebben.’

‘Dat was bijvoorbeeld het geval bij onze Timmy Malinka, die het nu zo geweldig doet! Hij kwam de eerste zes keer niet op afspraak omdat er ook angst speelde om alles aan te moeten kijken, maar Geert van de MDHG en ik zeiden steeds “maakt niet uit, neem je tijd, wij zijn er als jij eraan toe bent, volgende keer beter!” Het is fantastisch om te zien hoe goed dat heeft uitgepakt en hoe goed het nu met hem gaat. All credits to Tim by the way.’

‘Bij Mustafa ging het om het aanboren van zijn kracht en zelfvertrouwen. Zo zie je maar, het is altijd maatwerk.’

Thuis

‘Ik heb ooit een leergang gevolgd aan de Universiteit voor Humanistiek. Dat was voor het eerst dat ik me thuis voelde bij een bepaalde theorie. Even kort door de bocht zeiden ze: vergeet alles wat je ooit hebt geleerd over afstand en nabijheid. Wij zijn voor radicale aansluiting. Dat spreekt mij aan. Je kunt oprecht aansluiten, zonder jezelf daarbij te verliezen. Als je liefde en vertrouwen geeft zijn Amsterdammers minder geneigd om opgefokt te doen, is mijn ervaring.’

‘Van nature ben ik nieuwsgierig en geïnteresseerd in de ander. Je moet er op het juiste moment zijn. Als je iets vraagt van iemand die daar nog niet aan toe is, haakt ie af.
Het is mooi om te zien wat er gebeurt als je verbinding weet te maken met de ander. Dat ontroert me tot op de dag van vandaag.’

Lef

Jovanka: ‘Ik vind het wel eens jammer dat HVO-Querido erg binnen de lijntjes kleurt. Het is een beetje braaf allemaal. Het zou mooi zijn als wij ons ongenoegen meer zouden laten horen in de stad als het gaat om dakloosheid.’

‘Waar ik bang voor ben is dat we stelselmatig vergeten te luisteren naar de Amsterdammers om wie het gaat, naar de mensen die nu gebruikmaken van onze voorzieningen. Juist zij kunnen hun ervaringen delen over het verblijf op onze locaties en de kwaliteit van de hulp die zij ontvangen en daarmee de vinger op de zere plek leggen. Door daar naar te luisteren kunnen we verbeteringen aanbrengen en als organisatie groeien.’

‘Als we niet uitkijken hebben we straks een groep ervaringsdeskundigen die daarvoor heeft gestudeerd, die met beleidsmakers zit te vergaderen en missen we weer de belangrijkste link: onze eigen Amsterdammers. Niets ten nadele van beleidsmakers en ervaringsdeskundigen overigens.’

De goeie dingen

‘Wat me opvalt is kloof tussen ons dagelijkse werk en wat ik maar even de systeemwereld noem. Ons werk is zwaar, maar ook wonderlijk en waardevol en inspirerend. Prachtig werk met prachtige mensen. Maar de passie die mijn collega’s en ik in ons werk leggen, het mooie en bijzondere van ons vak, zie je niet terug in bijvoorbeeld Trajectus [een applicatie van de GGD Amsterdam, red.]. Als je dat leest is het een armzalig verhaal, een verzameling ellendige feitjes, een incompleet beeld. De goeie dingen staan daar niet in. Dat strookt helemaal niet met onze krachtmethodiek.’

‘Ook op Pluriform [het systeem achter het ECD, red.] heb ik de nodige kritiek. De vragen die wij allemaal moeten stellen aan onze Amsterdammers vind ik soms best impertinent en irrelevant voor het krijgen van een verblijfplek. Ik vind het persoonlijk helemaal niet fijn als iemand die ik nauwelijks ken naar mijn seksualiteit vraagt. Natuurlijk moet er altijd ruimte zijn om het overal over te kunnen en mogen hebben, maar we moeten ons wel afvragen wat relevant is voor het werk wat wij doen: iemand aan een onderkomen helpen.’

Bont

‘Wij hebben nu een goed en fijn team. We hebben veel plezier met elkaar. Dat is goud waard. Op mijn fietsje ga ik de hele stad door, heerlijk. Ik ga fluitend naar mij werk en ik kom fluitend weer thuis.
Bij Van Start krijgen we iedereen in alle smaken. Jonge en oude Amsterdammers, mensen die net dakloos zijn geworden en mensen die dat al jaren zijn. Het is echt een bonte stoet.
Mij persoonlijk trekken de oude daklozen onder de brug het meest. De hosselaars, de lastpakken, de diehards voor wie je moeite moet doen. Humor is een belangrijke pijler in zo’n relatie en een pakkie peuken doet ook wonderen!’

Leuke dingen

‘Een van de Amsterdammers die ik begeleid stond op de wachtlijst om bij een locatie van HVO-Querido te gaan wonen,’ vertelt Jovanka. ‘Maar na een tijdje kwam ik erachter dat zelfstandig wonen veel beter voor hem zou zijn. Hij kan dat prima aan. Nu heb ik net een akkoord gekregen op deze trajectwijziging, dus ik ga die jongen zo vertellen dat hij binnenkort een eigen woning krijgt. Dat zijn af en toe van die leuke dingen. Daar doe je het ook voor.
Mensen weer een toekomst geven, dat is toch ontzettend mooi werk?’