Vandaag, 30 juli, is het de Internationale Dag tegen Mensenhandel. Een belangrijk moment om stil te staan bij een probleem dat wereldwijd voorkomt en veel verschillende gezichten heeft.
Bij mensenhandel denken veel mensen als eerste aan seksuele uitbuiting. Maar mensenhandel is veel breder dan dat. Het gaat om situaties waarin mensen worden uitgebuit en hun vrijheid, veiligheid of waardigheid verliezen. Naast seksuele uitbuiting vallen ook arbeidsuitbuiting, criminele uitbuiting en orgaanhandel onder mensenhandel.
De samenleving verandert voortdurend en daarmee ook de manieren waarop mensen worden uitgebuit. Tegelijkertijd ontwikkelen onze inzichten over slachtofferschap zich verder. Daardoor is het niet altijd gemakkelijk te bepalen wanneer er precies sprake is van mensenhandel.
Wanneer wordt slechte behandeling mensenhandel?
Sophie van Denderen, persoonlijk begeleider bij het CTM: ‘Dat kun je goed zien bij arbeidsuitbuiting. Niet elke overtreding van arbeidsregels is automatisch mensenhandel. Soms is er sprake van heel slechte arbeidsomstandigheden, maar wordt de situatie juridisch toch niet gezien als mensenhandel.’
Om dat onderscheid te maken, kijkt het Openbaar Ministerie naar het geheel van de omstandigheden. Wat voor werk is het en hoe lang duren de werkdagen? Hoe wordt iemand beloond? Is de werknemer erg afhankelijk van de werkgever, is er sprake van bewegingsvrijheid en heeft de werknemer de mogelijkheid om de situatie daadwerkelijk te verlaten?
Sophie: ‘Er zijn situaties die niet als mensenhandel worden aangemerkt, maar die wel heel schrijnend zijn. Mensen kunnen bijvoorbeeld in theorie vrij zijn om weg te gaan, maar zich toch zo afhankelijk voelen van hun werkgever dat vertrekken geen realistische optie is. Bijvoorbeeld door schulden, bedreigingen, taalbarrières of de zorg voor hun familie. Dit soort slachtoffers vallen tussen wal en schip.’
Soms wordt er tijdens de trainingen van het Centrum Tegen Mensenhandel met VR-brillen gewerkt, om situaties uit de praktijk te simuleren.
Ernstige benadeling: een nieuwe aanpak
Om beter recht te doen aan deze groep is onlangs het begrip ‘ernstige benadeling’ geïntroduceerd. Dit gaat over mensen die zich in een kwetsbare positie bevinden en ernstig worden benadeeld door hun werkgever, zonder dat juridisch kan worden bewezen dat sprake is van mensenhandel. Een nieuw wetsvoorstel moet ernstige benadeling tot een afzonderlijk strafbaar feit maken.
Sophie: ‘Als deze wet wordt aangenomen, kunnen daders worden aangepakt, en slachtoffers krijgen dan recht op ondersteuning en opvang. Op dit moment komen ze daar niet voor in aanmerking, omdat niet aan alle criteria wordt voldaan die bewijzen dat het om mensenhandel gaat. De wet zou dus een mooie stap zijn voor deze groep.’
Hoe herken je signalen van mensenhandel?
Juist omdat mensenhandel niet altijd zichtbaar is, blijft herkenning een uitdaging. Slachtoffers trekken meestal niet zelf aan de bel. Uit angst voor gevolgen, afhankelijkheid van hun uitbuiter of omdat ze zichzelf niet als slachtoffer zien.
Sophie: ‘Daarom is het ontzettend belangrijk dat professionals in de zorg, maar ook in het onderwijs, bij de politie, eigenlijk overal, weten op welke signalen ze moeten letten. En minstens zo belangrijk is dat professionals weten hoe ze moeten handelen als er zorgen zijn.’
Het Centrum tegen Mensenhandel (CTM) van HVO-Querido verzorgt regelmatig de training ‘Het herkennen van signalen van mensenhandel’. Tijdens deze trainingen doen professionals niet alleen kennis op, maar oefenen ze ook met gesimuleerde praktijksituaties. Daarnaast ondersteunt het CTM mogelijke slachtoffers door ze te informeren over hun rechten en de mogelijkheden om hulp te krijgen.
Op Internationale Dag tegen Mensenhandel staan we stil bij de mensen achter de cijfers. Hoe beter we signalen van uitbuiting herkennen en begrijpen, hoe groter de kans dat slachtoffers de hulp krijgen die ze nodig hebben.
