Valentijnsdag is een mooie gelegenheid om met cliënten in gesprek te gaan over liefde, intimiteit en relaties. En daarmee in bredere zin over zaken als eenzaamheid, de behoefte aan contact en het nut van een netwerk.
Agnes Krajewska werkt als gedragsdeskundige bij HVO-Querido en is voorzitter van de Vakgroep Intimiteit en Seksualiteit. ‘De behoefte aan intimiteit is universeel, en de meeste mensen hebben óók behoefte aan seksualiteit al wordt die op heel uiteenlopende manieren ervaren,’ aldus Agnes. ‘In de zorg en dus ook bij HVO-Querido moeten we daarover in gesprek gaan. Niet alleen op 14 februari met Valentijnsdag, ook al is dat een mooi haakje, maar structureel.’
Bram Ploeger, adviseur Kwaliteit en Zorgbeleid en voorzitter van de Vakgroep Naasten en Informele steun, is het met haar eens. ‘De mens is een door en door sociaal wezen,’ stelt Bram. ‘Vandaar onze behoefte aan contact. We willen onze ervaringen en gevoelens delen. We willen het liefst samen leuke dingen doen. Maar zo’n 90% van onze cliënten ervaart regelmatig gevoelens van eenzaamheid. Dat is veel hoor. En als we naar de doelen kijken die cliënten zich stellen dan scoren dingen als een relatie en een gezin heel hoog. Maar dat zijn grote, complexe dingen die je als begeleider niet zomaar even kunt regelen voor je cliënt. Zo’n groot onderwerp moet je eerst afpellen. Wat versta je daar onder? Heb je wel eens een relatie gehad? Hoe was die ervaring et cetera.’
Verlegen
‘Als het gaat over intimiteit en relaties is er bij persoonlijk begeleiders soms sprake van handelingsverlegenheid,’ aldus Bram. ‘Mensen vinden het soms lastig en ongemakkelijk om daar vragen over te stellen, zeker als je niet weet of jouw cliënt daarvoor openstaat.’
‘In het contact weet je als begeleider heel veel van jouw cliënt, zegt Agnes. ‘Over het verleden, de financiën en schulden, over eventuele opnames in klinieken, over drugsgebruik. Maar praten over intimiteit en seksualiteit blijft ingewikkeld, dan zeggen mensen soms ineens: hé, dat is privé. Daar rust nog altijd een soort taboe op. Soms willen cliënten dat deel voor zichzelf houden. Grenzen moet je natuurlijk respecteren, maar tegelijkertijd moeten wij blijven vragen, interesse tonen en duidelijk maken dat je over intimiteit en seksualiteit altijd in gesprek kunt gaan.’
Agnes en Bram
Intimiteit
Bram: ‘Je kunt een gesprek over intimiteit met jouw cliënt heel klein en neutraal beginnen. Zo van: hé, het is Valentijnsdag, wat vind jij daar eigenlijk van? Aan de hand van hoe iemand reageert heb je als begeleider genoeg sensitiviteit om te weten hoe en wanneer je verder gaat. Neem de tijd. Het hoeft niet in één keer. Kom er regelmatig even op terug.
En, wellicht ten overvloede, probeer niet heteronormatief te zijn. Er zijn verschillende smaken!’
Agnes: ‘Intimiteit is een basisbehoefte. We willen allemaal gezien, gehoord en geaccepteerd worden. Fysiek contact, aangeraakt worden hoort daar beslist bij. En dat gaat nooit voorbij. Om het in termen van Valentijnsdag te zeggen: iedereen wil een roos.
Sommige cliënten worden nooit aangeraakt, die voelen nooit een troostende arm om zich heen, dat vind ik een verdrietige gedachte.’
Bespreken
‘Hoe wij omgaan met seksualiteit is afhankelijk van verschillende dingen,’ aldus Bram. ‘Leeftijd, gender, culturele achtergrond, seksuele oriëntatie, jouw normen en waarden, noem maar op. Waar je precies staat, lijkt me echt iets om in je team te bespreken. Want wat je er verder ook van vindt, als begeleider heb je ermee te maken, intimiteit en seksualiteit is immers een van de leefgebieden in onze krachtmethodiek.’
‘Als we er al over spreken, is het meestal reactief,’ zegt Agnes. ‘Het zou beter zijn om er juist proactief over te beginnen als begeleider. Hé, heb je nog vragen over intimiteit en seksualiteit? Daarmee geef je ook het signaal dat er altijd over dit onderwerp kan worden gesproken, als de cliënt daar behoefte aan heeft, dat het geen taboe is.’
Netwerk
Bram: ‘Soms hebben begeleiders het beeld dat de “harde” zaken, zoals een woning en de financiën, het belangrijkst zijn. Maar voor herstel zijn juist thema’s als sociale relaties en het hebben van een steunend netwerk cruciaal. Het klinkt een beetje soft, maar een goed netwerk, daar heb je uiteindelijk misschien wel meer aan dan bijvoorbeeld een administratie die piekfijn op orde is. De basis moet natuurlijk goed geregeld zijn, maar uit onderzoek blijkt dat goede relaties doorslaggevend zijn in het langdurig ervaren van geluk en gezondheid. Daarom verdient dit onderwerp ook aandacht in onze begeleiding.’
Sekszorg
‘Achter de wens om een relatie aan te willen gaan,’ vervolgt Agnes, ‘schuilt soms een andere vraag. Soms heeft iemand bijvoorbeeld behoefte aan seks. Dat vinden mensen wel eens spannend om zo direct aan te kaarten, maar seks is voor veel mensen een belangrijke behoefte. Daarom is het als begeleider goed om te weten wat de mogelijkheden zijn op dat gebied. Er is namelijk zoiets als sekszorg, speciaal voor mensen met een kwetsbaarheid, daar zijn verschillende aanbieders voor.’
Durf jij met mij?
Speciaal voor mensen met een psychiatrische of psychosociale kwetsbaarheid is er de website Durf jij met mij. Deze site is niet alleen bedoeld om een date te vinden, maar ook om op een veilige manier andere mensen te ontmoeten, zodat je bijvoorbeeld samen gezellige dingen kunt gaan ondernemen.
HVO-Querido is een van de vele zorgorganisaties die zijn aangesloten bij deze website. Voor cliënten van HVO-Querido is inschrijven op Durf jij met mij gratis.
