Op 4 september is het de Internationale Dag van de Seksuele Gezondheid. Deze dag vraagt aandacht voor seksuele gezondheid en gelijke kansen voor iedereen. Iedereen heeft namelijk recht op betrouwbare informatie over seks en gezondheid, moet zichzelf kunnen zijn, verdient respect en moet zelf kunnen beslissen over hun lichaam. Helaas is dat niet altijd vanzelfsprekend.
Daarom is het zo belangrijk om het taboe op intimiteit en seksualiteit te doorbreken. Juist door het gesprek aan te gaan, kan er zoveel bereikt worden. Dat is natuurlijk niet zo gemakkelijk. HVO-Querido geeft daarom specifiek aandacht aan het leefgebied Intimiteit en seksualiteit en heeft daarvoor consulenten seksuele gezondheid in dienst. Zij voeren gesprekken over intimitiet en seksualiteit met teams en met bewoners. Die gesprekken kunnen veel opleveren.
Relatie met je eigen lichaam
Een van onze bewoners (48 jaar oud) heeft een verleden van trauma’s, onveilige relaties en middelengebruik. Ze vertelde dat ze zich regelmatig eenzaam voelde, maar ze had geen interesse in een maatje, daten of een relatie. ‘Dat is niet waar ik behoefte aan heb,’ gaf ze aan.
Door het gesprek aan te gaan over intimiteit en lichaamsbeleving kwam de echte behoefte naar voren. ‘Ik kan me niet herinneren wanneer iemand me voor het laatst op een prettige en respectvolle manier heeft aangeraakt.’
Samen met haar begeleider onderzocht de bewoner veilige en laagdrempelige manieren om positieve lichamelijke ervaringen op te doen. Om te beginnen maakte ze een afspraak bij de kapper en bij de pedicure.
‘Dit heeft meer met me gedaan dan verwacht,’ vertelt de bewoner. ‘De aandacht die de kapper en pedicure voor me hadden en het respectvolle fysieke contact, gaven me een positief gevoel.’
Eenzaamheid bleek in dit geval dus niet alleen samen te hangen met het ontbreken van sociale contacten, maar ook aan een gebrek aan veilige nabijheid en positieve lichaamsbeleving. Door het taboe rondom intimiteit en lichamen te doorbreken, is de bewoner nu op weg naar een fijnere relatie met haar eigen lichaam.
Grensoverschrijdend gedrag
Sommige bewoners vertonen grensoverschrijdend gedrag en dat kan uitdagend zijn voor de omgeving. In dit voorbeeld heeft een gesprek over intimiteit en seksualiteit een win-winsituatie opgeleverd voor de bewoner zelf én de begeleiding.
Een bewoner (45 jaar oud) vertoonde regelmatig seksueel grensoverschrijdend gedrag naar collega’s. Hij maakte opmerkingen over hun uiterlijk, kwam te dichtbij en vroeg herhaaldelijk of zij met hem uit wilden gaan. Collega’s reageerden hier wisselend op: sommigen gaven meteen hun grenzen aan, anderen maakten een grapje of vermeden het onderwerp. Hierdoor was het bij de bewoner niet duidelijk wat wel en niet acceptabel was.
Hoe pakte het team dit aan?
De begeleiders maakten allereerst zelf onderling afspraken over heldere taal en consistente begrenzing, zodat het voor de bewoner duidelijk zou zijn wat wel en niet kan.
Ook gingen ze met de bewoner in gesprek over intimiteit en seksualiteit. Dat deden ze met het doel een veilige en gezonde oplossing te vinden om invulling te geven aan de seksuele prikkels die hij zocht.
Uit dat gesprek kwam een mogelijke oplossing: budget regelen voor een tv en dvd’s in de woonruimte van de bewoner, zodat hij voortaan zijn seksualiteit zelfstandig kan vormgeven. De tv werd aan de muur vastgemaakt, zodat deze niet verkocht kan worden wanneer de bewoner geld nodig heeft voor zijn verslaving.
De oplossing bleek een succes te zijn. Nu ervaart de bewoner meer rust. Hij voelt bovendien dat zijn wensen serieus worden genomen. Het seksueel grensoverschrijdende gedrag naar begeleiders is ook aanzienlijk minder geworden.
Minder onzekerheid en eenzaamheid
Een bewoner (35 jaar oud) geeft aan eenzaam te zijn, maar slaat mogelijkheden voor een maatje, activiteiten of het inschrijven op datingssites af. De begeleider durft door te vragen: hoe zit het met de behoefte aan seksualiteit en intimiteit?
Op dat moment durft de bewoner open te zijn over bijwerkingen van zijn medicatie, waaronder erectieproblemen. Hierdoor voelt hij zich onzeker en is hij bang om afgewezen te worden in contact met anderen. Het gaat dus om meer dan alleen sociale contacten, het gaat ook om intimiteit, verbinding en zelfvertrouwen.
In plaats van direct inschrijven op een datingsite tegen de eenzaamheid, heeft deze bewoner op de korte termijn dus meer aan een herevaluatie van zijn medicatie en het werken aan zijn zelfvertrouwen. Op de lange termijn is zo’n datingsite dan misschien wel waar hij aan toe is.
Ik wil meer weten over intimiteit en seksualiteit
Collega’s Agnes en Bram werden voor Valentijnsdag ook al geïnterviewd, wat resulteerde in een mooi artikel over liefde, seksualiteit, relaties en eenzaamheid. Agnes is namelijk onze voorzitter van de vakgroep Intimiteit en Seksualiteit en Bram is onze voorzitter van de vakgroep Naasten en informele steun.
HVO-Querido heeft daarnaast sinds kort een nieuw leerpad Intimiteit & Seksualiteit. Dit leerpad helpt professionals om signalen te herkennen, zelf gesprekken met bewoners te voeren en bewoners beter te ondersteunen bij vragen rondom seksualiteit, intimiteit en relaties.
